Viện Quy hoạch xây dựng TPHCM và Công ty Nikkei Sekkei vừa đưa ra những đề xuất cơ bản cho Đồ án điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng TPHCM đến năm 2025, sau hơn một năm nghiên cứu thực trạng ngổn ngang của đô thị này.

Đá Bàn

Thiếu tính thực tiễn, chỉ sau năm năm, Đồ án quy hoạch tổng thể xây dựng TPHCM (năm 1993) phá sản. Thiếu tầm nhìn, chưa được 10 năm, Đồ án điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng TPHCM đến năm 2020 (năm 1998) trở nên bất cập. Bây giờ, thành phố đang nghiên cứu Đồ án điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng TPHCM đến năm 2025... Đề xuất của Viện Quy hoạch xây dựng TPHCM và Công ty Nikkei Sekkei vừa được giới thiệu vào cuối tuần trước liệu có giúp xây dựng được một đồ án quy hoạch bền vững?

Đổi cách làm quy hoạch

Trước đây, lập quy hoạch là “chuyện nội bộ” của các cơ quan quản lý nhà nước. Nhưng lần này, khi bắt tay nghiên cứu, thành phố đã chủ động mời tư vấn nước ngoài và phản biện quốc tế hỗ trợ. Công ty Nikkei Sekkei của Nhật Bản nhận lời tư vấn với hợp đồng trị giá 1,2 triệu đô la Mỹ; và Cộng đồng đô thị Lyon cùng các chuyên gia đô thị vùng Rhône Alpes của Pháp giúp phản biện - vì sự kết nghĩa giữa TPHCM và Lyon.

Theo ông Hoàng Minh Trí, Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng TPHCM, cách làm này phát huy được thế mạnh của từng đơn vị tư vấn: Tư vấn trong nước thông thuộc địa bàn, nắm thông tin, dữ liệu hiện trạng và dự báo, cũng như hiểu rõ hệ thống pháp luật liên quan đến việc lập quy hoạch; tư vấn nước ngoài có thế mạnh về kinh nghiệm, phương pháp, kỹ thuật hiện đại. Hơn nữa, trong quá trình nghiên cứu, các báo cáo của đơn vị tư vấn đều nhận được sự phản biện của đơn vị phản biện độc lập. “Như vậy, so với trước đây, chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn trong việc lập quy hoạch”, ông Trí nói.

Báo cáo cho thấy các chuyên gia của Nikkei Sekkei đã phân tích, đánh giá số liệu hiện trạng về kinh tế, dân số, xây dựng và cả việc triển khai thực hiện quy hoạch chung năm 1998 rất kỹ. Hiện tượng đô thị hóa từ năm 2000-2005 được “mổ xẻ”, cấu trúc đô thị nhìn từ hoạt động của con người được đưa ra phân tích, cảnh quan và môi trường cũng được chú ý... Và, nhằm nắm được nguyện vọng của người dân về dịch vụ đô thị và cấu trúc đô thị trong tương lai, nhóm nghiên cứu đã khảo sát phỏng vấn 2.000 hộ gia đình.

Lần này nhiều thiếu sót trong Đồ án điều chỉnh quy hoạch năm 1998 cũng được khắc phục như phạm vi nghiên cứu được mở rộng, đặt TPHCM trong mối liên hệ với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Trước đây chưa nghiên cứu sâu về vấn đề chuẩn bị kỹ thuật đất đô thị thì nay được nghiên cứu kỹ trên cơ sở kết hợp giữa các số liệu, bản đồ địa chất công trình, địa chất thủy văn, bản đồ địa hình. Trước đây chưa nghiên cứu hướng dẫn thiết kế đô thị thì nay nghiên cứu đề xuất hướng dẫn về các chỉ tiêu kiến trúc đô thị phù hợp cho từng khu vực...

Điều chỉnh lớn

Trên cơ sở nghiên cứu hiện trạng đô thị, nhóm nghiên cứu cho rằng, quy hoạch đô thị TPHCM phải nhắm đến khôi phục vị thế Hòn ngọc Viễn Đông của thành phố này. Thành phố sẽ là một siêu đô thị văn hóa, một trung tâm công nghiệp - dịch vụ tiên tiến của khu vực và vùng Đông Á; một siêu đô thị chức năng với thiết kế đô thị tôn trọng bản sắc, lịch sử, môi trường đặc trưng của thành phố.

Định hướng phát triển TPHCM đến năm 2025 phải gắn kết với các đô thị khác trong vùng như Biên Hòa, Nhơn Trạch, Long Thành (thuộc tỉnh Đồng Nai), Thủ Dầu Một, Dĩ An (tỉnh Bình Dương), Trảng Bàng (tỉnh Tây Ninh), Đức Hòa, Bến Lức, Tân An (tỉnh Long An); không phát triển đô thị trong khu dự trữ sinh quyển 33.000 héc ta ở Cần Giờ, các khu rừng đặc dụng, phòng hộ trên địa bàn Bình Chánh, Củ Chi.

Nhóm nghiên cho rằng, nếu quy hoạch mà tôn trọng thực tế đang phát triển (hạn chế ở mức thấp nhất việc điều chỉnh các dự án đã và đang đầu tư xây dựng; điều chỉnh ở mức độ vừa phải các quy hoạch chung quận, huyện đã nghiên cứu) thì sẽ lặp lại những hạn chế của quy hoạch năm 1998 như cấu trúc đô thị không phân khu chức năng rõ ràng, các khu vực phát triển không đồng bộ, khó kết nối về hạ tầng kỹ thuật cũng như hạ tầng xã hội; không gian đô thị phát triển bị chia cắt, sẽ phát sinh nhiều bất cập, đặc biệt là vấn đề môi trường sống đô thị; thành phố phát triển không bền vững. Do đó họ đưa ra giải pháp quy hoạch để điều chỉnh các khu chức năng phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, điều kiện về địa chất - thủy văn để có một không gian đô thị phát triển hiện đại, có bản sắc; đảm bảo kết nối về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và môi trường sống tốt hơn để thành phố phát triển bền vững. Tuy nhiên muốn làm được cần phải có thời gian, kinh phí; đặc biệt phải quyết tâm thực hiện quản lý xây dựng đô thị theo quy hoạch.

Hướng phát triển

Về hướng phát triển của thành phố, ngoài khu vực nội thành hiện hữu và mở rộng sang khu đô thị Thủ Thiêm, các hướng phát triển của khu vực ngoại vi, nhóm nghiên cứu cho rằng cần bổ sung thêm hướng Tây, Tây - Nam. Theo đó sẽ phát triển bốn hành lang ưu tiên để tạo động lực cho cả bốn hướng gồm hành lang Tây Bắc (dọc quốc lộ 22) liên kết với các đô thị Đức Hòa (Long An), Trảng Bàng (Tây Ninh), Thủ Dầu Một (Bình Dương); hành lang cửa ngõ phía Đông (dọc tuyến cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây) kết nối với các đô thị Nhơn Trạch, Long Thành, Biên Hòa (Đồng Nai); hành lang trục đường Nguyễn Văn Linh kết nối các khu đô thị phía Nam thành phố, khu đô thị Tân Kiên, trung tâm huyện Bình Chánh và hành lang dọc trục đường Nguyễn Hữu Thọ để kết nối các khu đô thị dọc tuyến và khu đô thị cảng Hiệp Phước; phối hợp cùng phát triển giữa các khu vực bên ngoài ranh giới hành chính của thành phố trên cơ sở thống nhất về không gian phát triển đô thị để phát huy lợi thế, hạn chế mặt yếu làm ảnh hưởng tới phát triển và tác động môi trường.

Nhóm nghiên cứu đề xuất phân vùng chức năng một cách rõ ràng hơn. Với khu nội thành cũ, trên cơ sở kết hợp giữ gìn, bảo vệ các di sản văn hóa và các công trình kiến trúc có giá trị là tổ chức sắp xếp lại mạng lưới giao thông, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng kỹ thuật đô thị; xây dựng mạng lưới các công trình phúc lợi công cộng; giải tỏa các khu nhà lụp xụp trên kênh rạch và khu phố; di chuyển các xí nghiệp công nghiệp và các cơ sở gây ô nhiễm môi trường.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu cũng đưa ra hai chọn lựa cho vấn đề này: (i) Giữ nguyên hiện trạng, hạn chế phát triển tầng cao, tập trung vào việc nâng cấp hệ thống hạ tầng xã hội và hạ tầng kỹ thuật đô thị. Quỹ đất có được từ việc di chuyển các công trình sản xuất gây ô nhiễm không phù hợp quy hoạch sẽ dành để đầu tư cho việc phát triển nhà ở và công trình phúc lợi công cộng, dịch vụ và cây xanh. (ii) Quy hoạch, cải tạo, chỉnh trang hiện trạng; ngoài ba khu vực cần bảo tồn di sản kiến trúc, lịch sử, cảnh quan tại khu trung tâm hiện hữu quận 1, 3; khu vực Chợ Lớn, quận 5; khu vực Bà Chiểu, quận Bình Thạnh thì các khu vực còn lại cần quy hoạch, cải tạo, chỉnh trang kết hợp với xây dựng mới một số ô phố theo hướng giữ nguyên dân số, tăng tầng cao, hệ số sử dụng đất và giảm mật độ xây dựng để dành quỹ đất phát triển các công trình phúc lợi công cộng, dịch vụ và cây xanh. Đặc biệt, lưu ý về quy hoạch phát triển khu đô thị Bình Quới - Thanh Đa.